Historia szkółkarstwa PDF Drukuj Email

Historia szkółkarstwa i produkcji ogrodniczej w Gmine Końskowola zaczęła się w początkach XIX wieku. Wtedy to Izabela Czartoryska w Pożogu, należącym do tzw. "klucza końskowolskiego" założyła ogród (o powierzchni około 9 hektarów) w stylu angielskim, mający dla jej współczesnych stanowić pewien wzorzec. W dziele "Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów przez I.C.", w rozdziale "Klomby" Czartoryska w ten sposób zachęca do zakładania podobnych do pożowskiego ogrodów: "Dla zachęcenia tych, co się zastanawiają nad przeciągnięciem czasu, którego mniemają, że wiele trzeba, żeby się doczekać samym go zasadzając, dodam tu ieszcze, że Ogród Pożogowski, w kilku leciech dokończony, powoli robiony, stał się miłym i użytecznym. W temże samym miejscu, założenie Szkółek rozmaitych dowodzi, że staranność ciągła skraca czas: bo Właścicielka doczekała się we dwóch latach niezliczonych drzewek, krzewów i roślin". W dziele tym zawarła oprócz planu ogrodu w Pożogu, także katalog 78 gatunków drzew i krzewów oraz 436 pozycji bylin należących do 180 gatunków, które zapewne rosły w tym ogrodzie. W 1831 roku dobra Czartoryskich, w tym końskowolskie, zostały skonfiskowane i przeszły pod administrację rosyjską. W 1869 roku ogród pożowski został przekazany Instytutowi Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach. Podczas I Wojny Światowej, w 1916 roku Austriacy zdewastowali szkółki. W 1918 roku, po odzyskaniu niepodległości, w Puławach zorganizowano Państwowy Instytut Nauk Gospodarstwa Wiejskiego. Podlegał mu utworzony w Pożogu (wydzielenie z majątku Końskowola), na terenach dawnego ogrodu Czartotyskiej, Zakład Hodowli Drzew i Krzewów Owocowych i Wierzby Koszykarskiej. W 1920 roku szkółki drzew owocowych zajmowały ok. 4 ha, drzew ozdobnych 2 ha. Poza tym na 1 hektarze uprawiano róże oraz krzewy ozdobne. Zakład Hodowli Drzew miał za zadanie także praktyczne szkolenie przyszłych ogrodników. Dlatego powstał nowoczesny internat, mogący pomieścić 40 praktykantów - byli wśród nich tak absolwenci szkół rolniczych (głównie z Kijan), jak również osoby bez przygotowania teoretycznego.

 

 

 

 

 

Pracownicy ZHD w Pożogu przed Bramą wjazdową do zakładu

 

Wybudowano także pakownię drzewek z magazynem, "pracownię" do szczepień zimowych, a w 1935 szklarnię. W przybliżeniu produkcja ZHD w Pożogu wynosiła 250 tysięcy drzewek owocowych i 50 tysięcy drzew i krzewów ozdobnych rocznie. W okresie międzywojennym Zakład uzyskał wiele nagród na ogólnopolskich wystawach ogrodniczych - we Lwowie (1923), Poznaniu (1926, 1929) czy Toruniu (1928). Docenieniem jego pracy była propozycja utworzenia w Pożogu centralnego zakładu do prowadzenia badań w sadownictwie i szkółkarstwie.

Sukcesy Zakładu nie byłyby możliwe bez jego wspaniałych prcowników, wśród których należy wymienić inż. Stanisława Różyczko, Bronisława Szmigla, Tadeusza Marca - odpowiedzialnego za dział sadowniczy, Franciszka Gryniewicza, Władysława i Jana Sułków, czy pracującego już po II Wojnie Bronisława Kowalika.

 

 

 

 

 ZHD Pożóg, lata 30-te XX w. Zdjęcie przed internatem dla praktykantów

 

II Wojna Światowa osłabiła gospodarstwo w Pożogu. W czasie wojny nie było popytu na produkty szkółkarstwa, w związku z tym wyzwolenie zastało szkółki z materiałem starym, trudnym do sprzedania.W 1948 ustalono dla Pożoga zakres czynności, obejmujący doświadczalnictwo szkółkarskie i prace produkcyjne. W 1951 roku ZHD w Pożogu został przejęty przez Instytut Sadownictwa. Zmienił się profil działalności gospodarstwa - zamiast drzew owocowych i ozdobnych, miało zakładać szkółki roślin jagodowych, w praktyce głównie porzeczek. Tymczasem utrzymywano tam wiele różnorodnych drzew i krzewów, oraz kolekcję kilkuset odmian dalii. Kolejna reorganizacja (maj 1956 roku) przekazała gospodarstwo w Pożogu do Rolniczego Rejonowego Zakładu Doświadczalnego w Końskowoli. Dzięki temu, obok dalszego rozwoju nasadzeń krzewów jagodowych, rośnie znowu liczba produkowanych drzewek owocowych. Wkrótce powstają pierwsze, nieliczne, gospodarstwa produkujące uprawy ogrodnicze, których nauczono się pracując w Zakładzie. Gmina Końskowola staje się powoli zagłębiem produkcji szkółkarskiej. W latach 60-tych następuje w Polsce dynamiczny rozwój szkółkarstwa róż. Do najlepszych firm, głównie z okolic Kutna i Warszawy dołącza pan Lucjan Kurowski z Końskowoli, wieloletni wiceprzewodniczący Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Róż, Przewodniczący Sekcji Producentów Róż przy PTMR. W tym czasie w okolicach Końskowoli powstają kolejne liczne szkółki róż, których materiał (rosa multiflora), odmienny od produkowanego gdzie indziej w Polsce, pochodził z pożowskiego gospodarstwa RRZD Końskowola. Zmieniały się także metody i technologia produkcji, głównie dzięki pomysłowości producentów. Najbardziej znane innowacje były autorstwa B. Wituszyńskiego oraz Lucjana Kurowskiego. Pod koniec lat 70-tych rozpoczęła się w Polsce towarowa produkcja materiału szkółkarskiego w pojemnikach. W 1975 roku przy CNOS w Ożarowie Mazowieckim powstała Sekcja Producentów Szkółkarskiego Materiału Ozdobnego. Tu również zaznaczył się rejon Końskowoli jako zagłębie takiego szkółkarstwa - przewodniczącym został pan Lucjan Kurowski, zaś do najbardziej aktywnych członków należał pan Mieczysław Dębski z Młynek, który po odejściu z pracy w Zakładzie w Pożogu założył własne gospodarstwo. W latach osiemdziesiątych dołączyli do niego synowie, zakładając własne gospodarstwa. Obecnie szkółki Braci Dębskich gospodarują na obszarze ponad 120 ha. W latach 80-tych wraz ze spadkiem opłacalności produkcji róż, wielu szkółkarzy zmieniło profil produkcji, ale Końskowola ciągle jest zagłębiem szkółek tych kwiatów - szacunkowo produkuje się około 4,5 miliona sadzonek róż na terenie gminy. W 1998 roku po raz pierwszy odbyło się w Końskowoli staraniem Wójta Gminy, Gminnego Ośrodka Kultury, WODR w Końskowoli oraz firmy FLORPAK - "Święto Róż". Swoje kwiaty (45 odmian) wystawiło 9 plantatorów, zrzeszonych w spółce "Florpak". Wystawie towarzyszyła sesja naukowa, na której poruszono tematy historii uprawy róź na terenie Gminy Końskowola (inż. Kazimierz Komsta) oraz prawidłowej uprawy róż (prof. dr hab. Jerzy Hetman z AR w Lublinie). Od tego czasu co roku w lipcu odbywają się kolejne edycje Święta Róż. Z roku na rok zwiększa się liczba wystawiających swoje kwiaty plantatorów. W ramach sesji naukowych prezentowane są kolejne aspekty produkcji ogrodniczej i prawidłowej gospodarki. Z odczytami występowali przedstawiciele m.in.: Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Lublinie, Akademi Rolniczej w Lublinie, Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach, Fundacji Spółdzielczości Wiejskiej w Warszawie, Lubelskiego Rynku Hurtowego S.A., Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin w Lublinie, Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu. W trakcie IV Święta zorganizowano aukcję bukietów róż, z której dochód przekazano na rzecz powodzian. Otwarcie V Święta Róż, 21 lipca 2002 roku, zaszczycili Wojewoda Lubelski pan Andrzej Kurowski, Marszałek Województwa pan Edward Hunek oraz Starosta Puławski pan Henryk Wieczorek. Ogłoszono konkurs "Najpiękniejsza Róża", której zwyciężczyni, pani Hanna Kuna z Pożoga została uhonorowana pucharem ufundowanym przez Pocztę Polską. Wszyscy plantatorzy wystawiający róże otrzymali dyplomy uznania i nagrody książkowe. Szkółkarstwo w Końskowoli to nie tylko bogata historia - to przede wszystkim doskonała jakość i bogaty asortyment wytwarzanych produktów. Na terenie gminy znajduje się wiele gospodarstw, należących do wiodących w kraju, produkujących nie tylko na rynek polski, ale i eksportujących materiał szkółkarski tak na wschód, jak i do krajów Unii Europejskiej.

 

 

 

 

 

Zdjęcie Zakładu w Pożogu z lotu ptaka (dwudziestolecie międzywojenne)